Hàng chục nghìn chiếc xe máy từng lao trên đường phố TP.HCM, nay nằm xếp lớp trong các bãi tạm giữ, chuẩn bị một hành trình hoàn toàn khác: bị cắt khung, xóa số, bán với giá phế liệu. Hơn 24.000 xe máy là tang vật vi phạm hành chính đã bị tịch thu và xác lập quyền sở hữu toàn dân, hiện được một đơn vị đấu giá thông báo bán theo lô, với giá khởi điểm bình quân chỉ từ khoảng 470.000 đồng/chiếc. Con số này gây bất ngờ nếu so với giá trị ban đầu của nhiều dòng xe từng là “giấc mơ” của không ít người, nhưng lại phản ánh một thực tế khắc nghiệt: khi người điều khiển bất chấp luật giao thông, chiếc xe có thể đánh mất hoàn toàn giá trị sử dụng và trở thành… sắt vụn.
Theo thông báo đấu giá, tài sản được chia thành 3 lô. Lô thứ nhất gồm gần 7.000 phương tiện, trong đó chủ yếu là xe máy đã qua sử dụng, giá khởi điểm gần 3,3 tỷ đồng, bình quân khoảng 470.000 đồng/xe. Lô thứ hai có hơn 10.000 xe máy, giá khởi điểm hơn 5,8 tỷ đồng, tương đương khoảng 560.000 đồng/xe. Lô thứ ba gồm hơn 7.300 phương tiện, trong đó hơn 7.200 là xe máy, giá khởi điểm hơn 3,9 tỷ đồng, tính ra mỗi xe khoảng 530.000 đồng. Tổng cộng, có hơn 24.000 mô tô hai bánh được đưa ra đấu giá dưới hình thức bán phế liệu. Dù trong danh sách vẫn xuất hiện nhiều xe còn biển số, còn số khung số máy, thuộc các thương hiệu quen thuộc như Honda, Yamaha, SYM…, nhưng tất cả đều sẽ chung một kết cục: bị hủy số khung, số máy, khung xe bị cắt làm ba phần bằng nhau trước khi xử lý tiếp.
Hình thức đấu giá cũng cho thấy mục tiêu chính của cơ quan chức năng lúc này không còn là giá trị thương mại của từng chiếc xe, mà là giải phóng kho bãi đang quá tải. Cả ba lô đều được đấu giá trực tuyến trong một ngày, theo phương thức trả giá lên, bán trọn gói từng lô với bước giá 50 triệu đồng. Người tham gia phải đặt trước số tiền không nhỏ, lên tới hàng trăm triệu đồng cho mỗi lô, đồng nghĩa đây là “cuộc chơi” dành cho các doanh nghiệp thu mua phế liệu, đơn vị tái chế hoặc những cơ sở có khả năng xử lý khối lượng phương tiện lớn. Từ góc độ kinh tế, giá bình quân vài trăm nghìn đồng/xe mở ra cơ hội sinh lời nếu tận dụng được phụ tùng, kim loại, nhựa tái chế. Nhưng về mặt xã hội, hình ảnh hàng chục nghìn chiếc xe bị đem bán theo kiểu “cân ký” lại là lời nhắc mạnh mẽ về cái giá phải trả cho những hành vi vi phạm giao thông kéo dài, không được khắc phục.
Đằng sau những con số lạnh lùng là vô số câu chuyện cá nhân: người mua xe rẻ, thiếu giấy tờ; người phó mặc cho “xe nát” chạy thêm vài năm rồi bỏ; những thanh niên bốc đầu, lạng lách, đua xe… để rồi phương tiện bị tịch thu vĩnh viễn. Các quy định mới về xử phạt hành chính trong lĩnh vực giao thông nhấn mạnh biện pháp tịch thu xe đối với những trường hợp vi phạm nghiêm trọng, xe không rõ nguồn gốc, không đủ giấy tờ hợp pháp. Điều đó đồng nghĩa, khi người dân lựa chọn mua xe không chính chủ, xe sang tay nhiều đời, xe giá rẻ không đăng ký, nguy cơ mất trắng khi bị kiểm tra, xử lý là rất cao. Trong bối cảnh ấy, việc hàng chục nghìn xe bị đưa ra đấu giá như phế liệu không chỉ là câu chuyện quản lý tài sản công, mà còn là tấm gương phản chiếu sự chủ quan, dễ dãi trong thói quen sử dụng phương tiện của một bộ phận người dân đô thị.
Ở một chiều cạnh khác, việc đấu giá lượng lớn xe vi phạm cũng đặt ra kỳ vọng về một bước chuyển trong công tác quản lý: kho bãi được giải phóng, ngân sách nhà nước có thêm nguồn thu, quy trình xử lý phương tiện tạm giữ được đẩy nhanh thay vì để hư hỏng, xuống cấp theo thời gian. Nhưng xa hơn những lợi ích tài chính trước mắt, điều mà nhiều chuyên gia giao thông kỳ vọng chính là tác động răn đe: khi người dân hiểu rằng chiếc xe có thể bị tịch thu và bán với giá vài trăm nghìn đồng nếu cố tình vi phạm, họ sẽ cân nhắc kỹ hơn trước mỗi cú nhấn ga vượt đèn đỏ, mỗi lần “độ chế” xe trái phép hay dễ dãi với giấy tờ nguồn gốc. Hơn 24.000 chiếc xe máy đang chuẩn bị rời khỏi các bãi tạm giữ ở TP.HCM không phải để trở lại đường phố, mà là để biến mất dưới dạng phế liệu – một kết thúc đủ gây ám ảnh để nhắc nhở về trách nhiệm với chính tài sản và sự an toàn của cộng đồng.
