Chiều 8/1 tại trụ sở Bộ Y tế, không khí cuộc làm việc giữa Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên với lãnh đạo UBND tỉnh Phú Thọ, UBND TP Đà Nẵng cùng đại diện Bệnh viện 74 Trung ương và Bệnh viện Đa khoa Đà Nẵng được ví như một “cuộc bàn giao thế kỷ” trong hệ thống y tế công lập. Tại đây, các bên đã thống nhất chủ trương chuyển hai bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế về cho địa phương quản lý, với mốc thời gian hoàn thành trước ngày 15/1. Đằng sau mốc thời gian tưởng như kỹ thuật ấy là một bước ngoặt lớn: lần đầu tiên, một bệnh viện đa khoa tuyến trung ương ở miền Trung và một cơ sở chuyên khoa đầu ngành về bệnh phổi, bệnh nghề nghiệp ở miền Bắc được trao quyền chủ động sâu hơn cho chính quyền sở tại.
Quyết định chuyển giao này không xuất hiện một cách đơn lẻ, mà nằm trong bức tranh cải cách hành chính, tinh gọn bộ máy và phân cấp, phân quyền đang được Bộ Y tế đẩy mạnh những năm gần đây. Lãnh đạo Bộ nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu “đưa dịch vụ y tế đến gần dân hơn, giao quyền nhiều hơn cho tuyến dưới nhưng không buông lỏng trách nhiệm”. Việc các bệnh viện vốn mang “mác” trung ương được giao lại cho địa phương được coi là phép thử cho mô hình quản lý mới: nhà nước trung ương giữ vai trò hoạch định chính sách, ban hành tiêu chuẩn chuyên môn, còn địa phương chịu trách nhiệm toàn diện về tổ chức, vận hành, tài chính và nhân lực, gắn với nhu cầu thực tế của người dân trên địa bàn.
Với người bệnh ở Đà Nẵng và Phú Thọ, câu hỏi lớn nhất là: việc chuyển giao này sẽ làm thay đổi điều gì trong hành trình đi khám, chữa bệnh? Về nguyên tắc, tên gọi “trung ương” hay “tỉnh” không làm thay đổi ngay lập tức chất lượng chuyên môn, đội ngũ bác sĩ hay hệ thống máy móc đã được đầu tư suốt nhiều năm. Song khi bệnh viện “về” địa phương, dư địa điều chỉnh giá dịch vụ, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, cải thiện quy trình phục vụ và đặc biệt là kết nối tuyến – mạng lưới y tế cơ sở được nới rộng hơn. Chính quyền Đà Nẵng có thể chủ động lồng ghép Bệnh viện Đa khoa Đà Nẵng vào chiến lược phát triển trung tâm y tế chất lượng cao của khu vực miền Trung, trong khi Phú Thọ có điều kiện biến Bệnh viện 74 Trung ương thành “hạt nhân” trong mạng lưới phòng chống bệnh phổi và bệnh nghề nghiệp vùng trung du và miền núi phía Bắc.
Tuy vậy, phía sau những cơ hội không nhỏ là hàng loạt thách thức đã được các bên thẳng thắn đặt lên bàn. Đó là bài toán biên chế và thu nhập cho đội ngũ y bác sĩ sau khi chuyển chủ quản; là nguy cơ gián đoạn trong thanh toán bảo hiểm y tế nếu cơ chế tài chính không được thiết kế nhịp nhàng; là nỗi lo “mất thương hiệu trung ương” có thể khiến một bộ phận người bệnh hoang mang. Lãnh đạo Bộ Y tế khẳng định nguyên tắc chuyển giao phải đảm bảo quyền lợi chính đáng của người lao động, duy trì ổn định hoạt động khám chữa bệnh, không để bất kỳ người bệnh nào bị ảnh hưởng vì các thủ tục hành chính. Song để cam kết đó thành hiện thực, địa phương buộc phải chứng minh năng lực quản trị bệnh viện công trong bối cảnh tự chủ, thiếu hụt nhân lực chất lượng cao và áp lực cạnh tranh ngày càng mạnh từ khu vực y tế tư nhân.
Ở tầm rộng hơn, việc chuyển hai bệnh viện trung ương về địa phương được xem như bước “dọn đường” cho quá trình tái cấu trúc hệ thống y tế trong giai đoạn mới: phân tầng rõ hơn, giao quyền nhiều hơn cho cơ sở, phát triển mạng lưới y tế dự phòng và y tế cơ sở, để tuyến trên thực sự tập trung vào ca bệnh nặng, kỹ thuật cao. Khi người dân Đà Nẵng, Phú Thọ nhìn thấy bệnh viện trên địa bàn mình đổi mới quản trị, rút ngắn thời gian chờ, áp dụng thêm kỹ thuật mới, chủ động hơn trong chăm sóc sau điều trị, niềm tin vào y tế tuyến dưới sẽ dần được củng cố. Ngược lại, nếu sau mốc 15/1 chỉ là sự thay đổi “tấm biển”, còn mọi khó khăn cũ vẫn tồn tại, động lực cải cách rất dễ bị bào mòn. Vì thế, cột mốc chuyển giao không chỉ là một quyết định hành chính, mà là lời cam kết trước người dân về một hệ thống y tế gần hơn, hiệu quả hơn và nhân văn hơn.
