Năm 2025 khép lại với một dấu mốc chưa từng có trong lịch sử ngành hồ tiêu Việt Nam: kim ngạch xuất khẩu vượt ngưỡng 1,66 tỷ USD, mức cao nhất từ trước đến nay. Điều đáng chú ý là thành tích này đạt được trong bối cảnh thế giới đầy biến động, cạnh tranh gay gắt, chi phí logistics leo thang và nguồn cung toàn cầu bị siết chặt. Dù sản lượng xuất khẩu chỉ khoảng 247.000 tấn và còn giảm nhẹ so với năm 2024, nhưng giá xuất khẩu tăng vọt đã trở thành “đòn bẩy vàng”, giúp hồ tiêu – thứ gia vị tưởng chừng bình dị – bứt phá ngoạn mục trên bản đồ nông sản thế giới.
Đằng sau con số 1,66 tỷ USD là một câu chuyện rất khác so với các năm trước: Việt Nam không còn chạy theo số lượng bằng mọi giá, mà chuyển dần sang chiến lược tối ưu giá trị. Giá tiêu đen xuất khẩu trung bình lên tới trên 6.600 USD/tấn, tiêu trắng hơn 8.600 USD/tấn, tăng tới trên 30% so với năm trước. Trên thị trường nội địa, giá hồ tiêu leo lên vùng 150.000 – 152.500 đồng/kg ngay trong những tuần đầu năm 2026, mức giá mà nhiều nông dân từng nghĩ chỉ có trong “giấc mơ”. Nguồn cung sụt giảm do diện tích thu hẹp, cây già cỗi, thời tiết cực đoan, trong khi tồn kho thấp và nhu cầu nhập khẩu từ các thị trường lớn vẫn duy trì ổn định đã tạo nên một mặt bằng giá mới, giúp chuỗi sản xuất – từ người trồng đến doanh nghiệp xuất khẩu – đều được hưởng lợi.
Không chỉ bán tiêu thô, các doanh nghiệp hồ tiêu Việt Nam đã bước vào một cuộc “lột xác” thực sự trong vài năm trở lại đây. Hàng loạt nhà máy chế biến sâu được đầu tư, từ xay xát, tiệt trùng, phối trộn đến sản xuất các dòng gia vị cao cấp phục vụ trực tiếp cho hệ thống bán lẻ và ngành thực phẩm. Nhiều lô hàng tiêu xay, tiêu tiệt trùng, tiêu hữu cơ, tiêu đạt chuẩn châu Âu, Mỹ, Trung Đông… đã chiếm tỷ lệ ngày càng lớn trong cơ cấu xuất khẩu, giúp giá trị gia tăng tăng mạnh thay vì chỉ phụ thuộc vào hạt tiêu nguyên liệu. Cùng với đó, việc tận dụng tốt các hiệp định thương mại tự do, ưu đãi thuế quan tại các thị trường chủ lực và việc một số đối thủ cạnh tranh gặp bất lợi về khí hậu, chi phí logistics đã tạo ra dư địa rất lớn để hồ tiêu Việt Nam gia tăng thị phần và củng cố vị thế quốc gia xuất khẩu số 1 thế giới.
Tuy vậy, phía sau những con số kỷ lục cũng là không ít thách thức lộ rõ. Nhiều vùng trồng hồ tiêu vẫn phụ thuộc vào canh tác nhỏ lẻ, manh mún, dễ tổn thương trước biến đổi khí hậu, dịch bệnh và biến động giá. Một bộ phận nông dân từng “vỡ trận” trong giai đoạn giá thấp nên còn dè chừng, chưa dám mạnh tay tái đầu tư, trong khi yêu cầu của các thị trường cao cấp ngày càng khắt khe về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, truy xuất nguồn gốc và chứng chỉ bền vững. Sự gia tăng nhập khẩu hồ tiêu nguyên liệu từ Brazil, Campuchia… để phục vụ chế biến xuất khẩu cũng đặt ra bài toán cân đối lợi ích giữa vùng nguyên liệu trong nước và nhu cầu của doanh nghiệp. Nếu không nhanh chóng hoàn thiện chuỗi liên kết – từ vùng trồng chuẩn hóa, hợp tác xã, doanh nghiệp chế biến đến hệ thống phân phối – ngành hồ tiêu rất dễ đối mặt với vòng xoáy “được mùa mất giá, được giá thiếu hàng” như đã từng xảy ra trong quá khứ.
Bước sang năm 2026, bức tranh ngành hồ tiêu được dự báo vẫn mang gam màu tươi sáng khi nguồn cung toàn cầu tiếp tục bị thu hẹp, trong khi nhu cầu gia vị, thực phẩm chế biến, đồ ăn nhanh… trên thế giới chưa có dấu hiệu giảm. Giá tiêu trong nước mở đầu năm mới ở vùng cao và được nhiều tổ chức phân tích đánh giá sẽ còn duy trì ở mức hấp dẫn nếu Việt Nam giữ vững chiến lược nâng chất lượng, siết chặt tiêu chuẩn và đẩy mạnh chế biến sâu. Với kim ngạch 1,66 tỷ USD, hồ tiêu đã khẳng định mình không chỉ là gia vị trong căn bếp, mà là “vàng đen” của nông nghiệp Việt Nam, là niềm tự hào của hàng trăm nghìn hộ nông dân Tây Nguyên, Đông Nam Bộ, là minh chứng sống động cho hành trình chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu của nông sản Việt trên sân chơi toàn cầu.
