Giữa lòng Khu đô thị mới Cầu Giấy sầm uất, một tòa tháp cao chót vót đứng lặng lẽ, phủ đầy bụi thời gian và nỗi thất vọng của bao thế hệ. Đó là dự án Trung tâm Điều hành và giao dịch Vicem, khởi công hoành tráng ngày 6/5/2011 với giấc mơ trở thành trụ sở làm việc kết hợp văn phòng cho thuê hiện đại. Nhưng chỉ sau bốn năm, đến ngày 9/8/2015, công trình hoàn thành phần thô, cất nóc rồi đột ngột dừng lại. Hơn chục năm trôi qua, tháp nghìn tỷ vẫn ‘đắp chiếu’, các hạng mục xuống cấp nghiêm trọng, trở thành biểu tượng của sự lãng phí khổng lồ từ vốn nhà nước. Tổng chi phí đã đổ vào là 1.245 tỷ đồng, nhưng không một mét vuông nào được khai thác, sử dụng.
Sai lầm bắt nguồn từ dàn lãnh đạo Vicem, những người nắm giữ trọng trách bảo toàn vốn nhà nước. Ông Lê Văn Chung, cựu Chủ tịch HĐTV Vicem, bị xác định giữ vai trò cao nhất, chịu trách nhiệm chính trong quyết định chủ trương xây dựng dự án không hiệu quả. Biết rõ số liệu doanh thu đầu vào bị nâng khống, đơn giá cho thuê văn phòng và trông xe cao gấp nhiều lần thực tế, ông vẫn ký văn bản, chỉ đạo phê duyệt tổng mức đầu tư lên lần lượt 1.951 tỷ rồi 2.743 tỷ đồng, vượt xa giấy chứng nhận đầu tư mà không điều chỉnh theo quy định. Cùng với Nguyễn Ngọc Anh – cựu Tổng Giám đốc, Tạ Quang Bửu – cựu Thành viên HĐTV kiêm Phó Tổng Giám đốc, họ cố ý làm sai lệch chỉ tiêu tài chính, hiệu quả kinh tế, dẫn đến dự án dở dang, không thể tiếp tục. Hậu quả: thất thoát, lãng phí hơn 381,6 tỷ đồng, trong đó hơn 206 tỷ lãi vay BIDV và hơn 174 tỷ từ vốn tự có cùng lãi phát sinh. Nỗi đau không chỉ là con số, mà là niềm tin bị phản bội của nhân dân.
Chưa dừng lại ở đó, bóng tối tham nhũng còn lan sang gói thầu số 19 ‘thi công tường vây và cọc khoan nhồi’. Nguyễn Ngọc Anh câu kết với Dư Ngọc Long – cựu Trưởng ban quản lý dự án, và Đỗ Đình Thu – Tổng Giám đốc Công ty ECON, thỏa thuận trích 5% giá trị gói thầu để ECON trúng thầu. Nhân viên Vicem phối hợp ‘nâng điểm’, giúp ECON nhận hơn 144 tỷ thanh toán. Đổi lại, Thu chuyển hơn 3,25 tỷ cho Long, rồi Long phân chia: 800 triệu cho Ngọc Anh, 200 triệu cho Lê Văn Chung, 350 triệu cho Tạ Quang Bửu, giữ lại 1,9 tỷ chi tiêu cá nhân. ECON còn lập khống hợp đồng thuê nhân công hơn 9,4 tỷ và thiết bị hơn 6,2 tỷ, gây thiệt hại thêm hơn 15,6 tỷ. Những khoản ‘hoa hồng’ bẩn thỉu ấy như nhát dao cứa vào túi tiền nhà nước, biến giấc mơ hạ tầng thành cơn ác mộng tham lam.
Ngày 26/1 sắp tới, TAND TP Hà Nội sẽ mở phiên sơ thẩm kéo dài 7 ngày, đưa 14 bị cáo ra ánh sáng công lý. Lê Văn Chung, Nguyễn Ngọc Anh, Tạ Quang Bửu cùng các đồng phạm bị truy tố về ‘Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí’ và ‘Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng’. Quá trình điều tra, họ đã nộp khắc phục hơn 2,6 tỷ, nhưng đó chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Vụ án không chỉ phơi bày sai phạm mà còn là lời cảnh tỉnh cho bộ máy quản lý nhà nước: vốn công là mồ hôi nước mắt nhân dân, không thể để tham nhũng tha hóa. Liệu phiên tòa có mang lại công bằng, có đánh thức những ‘tháp ma’ khác đang ngủ quên trên khắp đất nước?
Hơn một thập kỷ, tháp Vicem đứng đó như vết nhơ, nhắc nhở về hậu quả của sự buông lỏng. Nhưng từ đống tro tàn ấy, có lẽ sẽ bừng lên ngọn lửa minh bạch, trách nhiệm. Nhân dân chờ đợi phán quyết, chờ đợi những bài học đắt giá để không còn cảnh ‘nghìn tỷ bỏ hoang’ lặp lại. Công lý không chỉ trừng phạt mà còn chữa lành vết thương, khơi dậy niềm tin vào một Việt Nam liêm chính, hiệu quả.
