Không khí căng thẳng bao trùm Brussels khi Nghị viện châu Âu đưa ra quyết định táo bạo: đóng băng toàn bộ tiến trình phê chuẩn thỏa thuận thương mại xuyên Đại Tây Dương với Mỹ. Thỏa thuận được ký kết hồi tháng 7/2025 tại Turnberry, Scotland, hứa hẹn loại bỏ hàng loạt thuế quan, mở cửa thị trường khổng lồ cho hàng hóa hai bên. EU sẵn sàng cắt giảm thuế cho hầu hết sản phẩm Mỹ, thậm chí duy trì mức 0% cho tôm hùm – một nhượng bộ đặc biệt từ thời Trump đầu tiên. Thế nhưng, niềm tin mong manh ấy tan vỡ chỉ sau vài lời đe dọa từ Nhà Trắng. Vấn đề Greenland, hòn đảo Bắc Cực giàu tài nguyên chiến lược, trở thành ngòi nổ. Ông Trump cảnh báo áp thuế 10-25% lên hàng hóa từ tám quốc gia NATO, bao gồm các ông lớn như Đức, Pháp, đẩy châu Âu vào thế tiến thoái lưỡng nan. Cảm giác bị phản bội dâng trào trong lòng các nghị sĩ EU: tại sao chúng ta phải nhượng bộ khi Mỹ vẫn giữ thuế cao ngất 15% cho hàng châu Âu?
Chủ tịch Ủy ban Bernd Lange không ngần ngại lên án: đe dọa thuế quan liên quan Greenland đã phá hủy thỏa thuận Turnberry. Quyết định đình chỉ được đưa ra ngày 20/1, chỉ vài giờ trước khi ông Trump tuyên bố rút lui. Các nghị sĩ trung dung như Valerie Hayer coi đây là đòn bẩy mạnh mẽ, gửi thông điệp cứng rắn tới Washington. Doanh nghiệp Mỹ, vốn mơ về thị trường châu Âu rộng lớn, giờ đây phải lo lắng thực sự. Căng thẳng leo thang khiến lãnh đạo EU triệu tập hội nghị thượng đỉnh khẩn cấp tại Brussels tối 22/1. Họ cân nhắc mọi phương án: từ áp thuế trả đũa 93 tỷ euro hàng Mỹ đến kích hoạt ‘bazooka thương mại’ – công cụ chống cưỡng ép chưa từng dùng. Emmanuel Macron dẫn dắt làn sóng phản kháng, biến nỗi sợ hãi thành sức mạnh đoàn kết. Thị trường chứng khoán châu Âu chao đảo, nhà đầu tư hoang mang trước viễn cảnh chiến tranh thương mại mới.
Nhưng rồi, cao trào bất ngờ đảo chiều tại Davos. Trong bài phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới, ông Trump thông báo đã đạt khuôn khổ thỏa thuận với Tổng thư ký NATO Mark Rutte về Greenland. ‘Chúng tôi có khái niệm về một thỏa thuận tốt đẹp cho tất cả’, ông tuyên bố trên Truth Social, hủy kế hoạch áp thuế từ 1/2. Chi tiết vẫn bí mật, nhưng nó liên quan hệ thống phòng thủ Vòm Vàng, khoáng sản Bắc Cực và ngăn chặn Nga, Trung Quốc. Phó Tổng thống JD Vance, Ngoại trưởng Marco Rubio cùng đặc phái viên Steve Witkoff được giao nhiệm vụ đàm phán tiếp. Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Lokke Rasmussen thở phào: ‘Ngày hôm nay kết thúc tốt đẹp hơn lúc bắt đầu’. Thị trường Mỹ bùng nổ ngay lập tức – Dow Jones vọt gần 600 điểm, S&P 500 tăng 1,2%, xóa nhòa nỗi sợ hãi từ chiến lược ‘bán tài sản Mỹ’ ngày trước.
Dù vậy, vết nứt đã xuất hiện, phơi bày sự phụ thuộc chiến lược của châu Âu vào Mỹ. Năm 2024, thương mại hai chiều đạt 867 tỷ euro, với EU xuất khẩu 532 tỷ sang Mỹ. Châu Âu nhập khẩu hơn nửa LNG từ Mỹ sau khi cắt Nga, tạo lợi thế không đối xứng. Chuyên gia Christine Nissen cảnh báo: EU không thể tách rời, nhưng phải đa dạng hóa để giảm tổn thương. Thỏa thuận với Mercosur cũng lung lay, có nguy cơ ra tòa trì hoãn hai năm, khiến Đức và Tây Ban Nha lo ngại mất nguồn khoáng sản thay thế Trung Quốc. Greenland không chỉ là lãnh thổ – nó là biểu tượng cho cuộc chơi quyền lực Bắc Cực, nơi băng tan mở ra tuyến đường mới và tài nguyên khổng lồ.
Tương lai quan hệ EU-Mỹ treo sợi chỉ mỏng. Thỏa thuận thương mại có thể hồi sinh nếu đàm phán Greenland suôn sẻ, nhưng niềm tin đã rạn vỡ. Châu Âu đang thức tỉnh, từ vị thế nạn nhân thành đối tác bình đẳng. Ông Trump có thể thắng trận này, nhưng châu lục già đang học cách tự đứng vững. Câu chuyện chưa kết thúc – nó chỉ mới bắt đầu, với những bất ngờ đang chờ đợi ở chân trời địa chính trị đầy bão tố.
