Từ ngày 1-1-2026, bức tranh chính sách kinh tế – xã hội tại Việt Nam bước vào một giai đoạn mới với ba thay đổi lớn: tăng lương tối thiểu vùng, kéo dài thời hạn miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp và siết chặt bảo vệ dữ liệu cá nhân. Với người lao động, đây là kỳ vọng về một mức thu nhập tối thiểu cao hơn, kéo theo bảo hiểm xã hội, trợ cấp thất nghiệp và nhiều khoản phúc lợi được điều chỉnh tăng. Với nông dân, việc tiếp tục miễn thuế đất nông nghiệp đến năm 2030 giúp giảm gánh nặng chi phí, tạo dư địa tái đầu tư sản xuất trong bối cảnh biến động giá cả, thời tiết ngày càng khó lường. Còn với toàn xã hội, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân có hiệu lực buộc mọi tổ chức, doanh nghiệp phải thay đổi cách thu thập, sử dụng, lưu trữ thông tin cá nhân – vấn đề vốn từ lâu bị xem nhẹ, dẫn đến hàng loạt vụ rò rỉ dữ liệu, cuộc gọi rác, tin nhắn lừa đảo gây bức xúc cho người dân.
Về thu nhập, điểm nhấn đầu tiên là việc điều chỉnh lương tối thiểu vùng từ đầu năm 2026 theo Nghị định mới, trong đó mức lương tối thiểu tháng tại vùng I được ấn định khoảng trên 5,3 triệu đồng, vùng II trên 4,7 triệu đồng, vùng III hơn 4,1 triệu đồng và vùng IV khoảng 3,7 triệu đồng mỗi tháng. Con số này đưa mức sàn tiền lương tăng thêm vài trăm nghìn đồng so với năm 2025, nghĩa là những lao động đang hưởng lương tiệm cận mức tối thiểu sẽ thấy sự thay đổi rõ rệt trong bảng lương. Không chỉ là vài trăm nghìn tăng thêm, đây còn là cơ sở để tính đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, qua đó kéo trần mức trợ cấp thất nghiệp tối đa lên tương ứng, khi quy định mới cho phép trợ cấp hàng tháng không quá 5 lần lương tối thiểu vùng. Ở các đô thị lớn, đặc biệt vùng I, mức sàn mới cũng tạo sức ép buộc doanh nghiệp phải rà soát lại thang bảng lương, tránh “cào bằng” và bảo đảm người lao động đã qua đào tạo, làm việc trong môi trường độc hại, nặng nhọc được cộng thêm tỷ lệ phần trăm nhất định so với lương tối thiểu. Niềm vui tăng lương vì thế đi kèm một giai đoạn thương lượng, điều chỉnh chính sách nhân sự đầy căng thẳng giữa người lao động và giới chủ.
Trên những cánh đồng, vườn cây, ao nuôi khắp cả nước, người nông dân lại quan tâm nhiều hơn đến việc miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp được kéo dài. Nghị quyết 216/2025/QH15 cùng Nghị định 292/2025/NĐ-CP quy định rõ: từ 1-1-2026 đến hết 31-12-2030, hàng loạt đối tượng tiếp tục được miễn thuế đối với diện tích đất nông nghiệp đang sử dụng. Từ đất trồng cây hàng năm, đất trồng cây lâu năm, đất làm muối, đất thí nghiệm, nghiên cứu, đến diện tích Nhà nước giao cho hộ nghèo, hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp hay góp đất vào hợp tác xã… đều thuộc phạm vi được ưu đãi. Trong bối cảnh chi phí vật tư, giống, thức ăn chăn nuôi, phân bón tăng liên tục, việc không phải gánh thêm một khoản thuế đất hằng năm là “khoảng thở” quan trọng để nông dân duy trì sản xuất, mạnh dạn mở rộng quy mô hoặc tái cơ cấu cây trồng, vật nuôi. Chính sách này cũng gửi đi thông điệp nhất quán: nông nghiệp vẫn là trụ đỡ chiến lược, người trực tiếp sản xuất phải được đặt ở vị trí trung tâm trong chuỗi chính sách hỗ trợ. Tuy vậy, việc miễn thuế đi kèm đòi hỏi địa phương tăng cường quản lý, tránh lợi dụng chính sách để đầu cơ đất, bỏ hoang ruộng vườn hoặc chuyển mục đích sử dụng trái phép.
Về khía cạnh quyền riêng tư, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và Nghị định 356/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ đầu năm 2026 được xem là bước ngoặt, đưa Việt Nam vào nhóm các quốc gia có khung pháp lý tương đối đầy đủ trong bảo vệ dữ liệu cá nhân. Luật quy định rõ dữ liệu cá nhân là tài sản phải được bảo vệ chặt chẽ; mọi hành vi thu thập, xử lý, chia sẻ, mua bán thông tin cá nhân mà không có căn cứ pháp lý hoặc không được người đó đồng ý đều có thể bị xử phạt, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự. Chủ thể dữ liệu – tức mỗi người dân – có quyền đồng ý hoặc từ chối cho xử lý dữ liệu, được rút lại sự đồng ý, yêu cầu hạn chế, chỉnh sửa, xóa, hủy dữ liệu khi không còn mục đích sử dụng. Doanh nghiệp tuyển dụng buộc phải xóa thông tin ứng viên nếu không tuyển; người sử dụng lao động phải hủy dữ liệu cá nhân của nhân viên khi chấm dứt hợp đồng, trừ trường hợp pháp luật yêu cầu lưu trữ. Các hệ thống ngân hàng, ví điện tử, sàn thương mại điện tử, nhà mạng viễn thông, bệnh viện, trường học, ứng dụng số… đều phải rà soát quy trình, đầu tư hạ tầng bảo mật, lập đầu mối phụ trách bảo vệ dữ liệu, ghi nhận nhật ký xử lý thông tin và có phương án ứng phó khi xảy ra rò rỉ, tấn công mạng. Đằng sau những dòng quy định khô khan là nỗ lực chấm dứt tình trạng “số điện thoại ai cũng có, thông tin cá nhân trôi nổi khắp nơi” vốn gây bức xúc xã hội trong nhiều năm qua.
Ba chính sách cùng có hiệu lực từ tháng 1-2026 đan xen, tác động đa chiều lên đời sống người dân và hoạt động doanh nghiệp. Tăng lương tối thiểu giúp một bộ phận người lao động có thêm thu nhập, nhưng cũng buộc doanh nghiệp tính toán lại chi phí, cải thiện năng suất để bù đắp. Miễn thuế đất nông nghiệp hỗ trợ nông dân, song cũng đặt ra yêu cầu sử dụng đất hiệu quả, gắn với quy hoạch, chống phân lô, đầu cơ. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân tạo lá chắn pháp lý cho quyền riêng tư, đồng thời đòi hỏi các đơn vị, từ nhỏ đến lớn, phải thay đổi “văn hóa dữ liệu” vốn lỏng lẻo bấy lâu. Với người dân, đây là thời điểm cần chủ động tìm hiểu quyền lợi và nghĩa vụ của mình: người lao động cần đọc kỹ hợp đồng, đối chiếu mức lương, chế độ bảo hiểm; nông dân nên nắm rõ diện tích, loại đất được miễn thuế; người dùng dịch vụ số phải học cách quản lý dữ liệu, đòi hỏi minh bạch khi bị thu thập thông tin. Chỉ khi cả Nhà nước, doanh nghiệp và người dân cùng chủ động thích ứng, các chính sách từ 1-1-2026 mới thực sự đi vào cuộc sống, chuyển hóa thành thu nhập cao hơn, sinh kế bền vững hơn và một không gian số an toàn hơn cho mỗi công dân.
