Từ ngày 1-1-2026, bức tranh thu nhập và an sinh của hàng chục triệu lao động làm việc theo hợp đồng sẽ bước sang một trang mới khi mức lương tối thiểu vùng chính thức tăng bình quân khoảng 7,2%, tương ứng thêm từ 250.000 đến 350.000 đồng mỗi tháng tùy vùng. Cụ thể, vùng I tăng lên khoảng 5,31 triệu đồng/tháng, vùng II 4,73 triệu đồng/tháng, vùng III 4,14 triệu đồng/tháng và vùng IV 3,7 triệu đồng/tháng; tiền lương tối thiểu giờ cũng được điều chỉnh theo, trong đó vùng I ở mức khoảng 25.500 đồng/giờ. Việc điều chỉnh này không chỉ tác động trực tiếp tới tiền lương trên hợp đồng của người lao động, mà còn làm thay đổi toàn bộ mặt bằng tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT), bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) và bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, mở ra hy vọng cải thiện đời sống nhưng cũng đặt ra không ít bài toán mới cho doanh nghiệp.
Lương tối thiểu tăng đồng nghĩa với “ngưỡng” thấp nhất dùng để đóng các loại bảo hiểm bắt buộc cũng được nâng lên. Với người đang hưởng mức lương tiệm cận lương tối thiểu, đơn vị sử dụng lao động buộc phải rà soát lại thang, bảng lương và điều chỉnh mức tiền lương đóng BHXH, BHYT, BHTN để không thấp hơn lương tối thiểu vùng mới. Tại các đô thị lớn như TP.HCM, Hà Nội, cơ quan BHXH đã có thông báo yêu cầu doanh nghiệp khẩn trương cập nhật, nộp hồ sơ điều chỉnh mức đóng; nếu chậm trễ, cơ quan BHXH sẽ tạm thời tự điều chỉnh mức lương đóng tối thiểu bằng mức lương tối thiểu mới để đảm bảo quyền lợi người lao động. Từ đây, một loạt bảng lương, thỏa ước lao động tập thể, hợp đồng lao động sẽ phải “cập nhật” lại, tránh tình trạng lương trên hợp đồng thấp hơn quy định nhưng doanh nghiệp vẫn đóng bảo hiểm ở mức cũ.
Với người lao động, việc tăng lương tối thiểu và kéo theo tăng mức đóng BHXH, BHYT, BHTN mang lại cả lợi ích trước mắt lẫn dài hạn. Trước mắt, tiền lương thực nhận có thể tăng nếu doanh nghiệp điều chỉnh đồng bộ các bậc lương, phụ cấp, chứ không chỉ “nhích” lên sát mức tối thiểu. Về lâu dài, khi tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm tăng, mức hưởng các chế độ như ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp và đặc biệt là lương hưu, trợ cấp thất nghiệp cũng được cải thiện tương ứng, bởi phần lớn các khoản này đều được tính trên cơ sở bình quân tiền lương đã đóng bảo hiểm. Ngay cả mức hưởng trợ cấp thất nghiệp tối đa trong thời gian tới cũng được dự báo sẽ tăng theo trần tiền lương đóng bảo hiểm, giúp người mất việc có “tấm đệm” tốt hơn trong giai đoạn chuyển việc, tìm việc mới.
Ở phía ngược lại, doanh nghiệp chắc chắn cảm nhận rõ áp lực chi phí khi cùng lúc phải tăng quỹ lương và quỹ đóng bảo hiểm cho người lao động. Với những đơn vị sử dụng nhiều lao động phổ thông, đang trả lương sát mức tối thiểu, việc lương tối thiểu tăng thêm vài trăm nghìn đồng mỗi tháng cho mỗi lao động sẽ nhanh chóng chuyển thành khoản chi phí lớn, đặc biệt trong các ngành thâm dụng lao động như dệt may, da giày, chế biến gỗ, điện tử gia công. Không chỉ vậy, mức đóng BHXH, BHYT, BHTN, BHTNLĐ-BNN tính theo tỷ lệ phần trăm trên tiền lương càng khiến chi phí nhân công đội lên, buộc doanh nghiệp phải tính toán lại kế hoạch sản xuất – kinh doanh, cơ cấu nhân sự, thậm chí tái cơ cấu quy trình để giữ được sức cạnh tranh.
Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng việc điều chỉnh lương tối thiểu là xu thế tất yếu trong bối cảnh chi phí sinh hoạt không ngừng tăng, yêu cầu bảo đảm mức sống tối thiểu cho người lao động ngày càng cấp bách. Tăng lương tối thiểu, gắn với tăng mức đóng bảo hiểm, về bản chất là quá trình “nâng chuẩn” an sinh, giúp tiền lương và chính sách bảo hiểm theo kịp thực tế thị trường lao động. Thách thức đối với cơ quan quản lý là vừa giám sát việc thực hiện của doanh nghiệp, ngăn chặn tình trạng lách luật, trốn đóng, nợ đọng BHXH, vừa hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi công nghệ, nâng cao năng suất để bù đắp chi phí tăng thêm. Trên hết, sự điều chỉnh đồng bộ từ lương tối thiểu đến các mức đóng bảo hiểm lần này được kỳ vọng sẽ tạo ra một mặt bằng an sinh mới, công bằng hơn, bền vững hơn cho cả người lao động và người sử dụng lao động trong những năm tới.
