Trong lịch sử Quả bóng vàng, hầu hết các danh hiệu thuộc về tiền đạo và tiền vệ. Chỉ có một thủ môn từng phá được quy luật đó: Lev Yashin của Liên Xô. Người đàn ông luôn mặc đồ đen ấy đã làm gì để giới chuyên môn phải công nhận? Vì sao ông được gọi là “Nhện đen”? Và tại sao đến nay giải thưởng dành cho thủ môn hay nhất vẫn mang tên ông? Bài viết dưới đây kể lại hành trình của một huyền thoại khung gỗ.
Tuổi thơ trong khói lửa chiến tranh

Lev Ivanovich Yashin sinh ngày 22/10/1929 tại Moskva, trong một gia đình công nhân. Tuổi thơ của ông gắn với những năm tháng khó khăn nhất của đất nước. Khi chiến tranh thế giới thứ hai nổ ra, gia đình ông phải sơ tán, và cậu thiếu niên Lev đã phải vào làm việc trong nhà máy để phụ giúp cuộc sống. Bóng đá khi đó chỉ là trò chơi sau những ca làm vất vả.
Chính trong các đội bóng của nhà máy, Yashin lần đầu đứng trước khung thành. Ông cao, phản xạ nhanh và không ngại va chạm. Sau chiến tranh, ông được các tuyển trạch viên của Dynamo Moscow để ý và đưa về đội trẻ. Không ai ngờ cậu thanh niên lầm lì ấy về sau sẽ thay đổi cách cả thế giới nhìn nhận vị trí thủ môn.
Những ngày chờ đợi ở Dynamo Moscow
Những năm đầu ở Dynamo, Yashin chủ yếu ngồi dự bị cho thủ môn kỳ cựu Alexei Khomich. Thời gian ít được ra sân bóng đá, ông chuyển sang chơi khúc côn cầu trên băng cho đội Dynamo, cũng ở vị trí thủ môn, và từng cùng đội giành Cúp quốc gia Liên Xô năm 1953. Nhiều người cho rằng chính môn thể thao tốc độ cao này đã rèn cho ông phản xạ và khả năng bao quát hiếm có.
Từ giữa thập niên 1950, Yashin trở thành thủ môn số một của Dynamo và giữ vị trí đó gần hai thập kỷ. Ông chỉ khoác áo một CLB trong suốt sự nghiệp, cùng Dynamo nhiều lần vô địch Liên Xô. Sự trung thành ấy khiến ông trở thành biểu tượng của sân Dynamo và được người hâm mộ ở Moskva yêu mến như người nhà.
Lev Yashin trong bộ đồ tối màu cùng đồng đội Dynamo Moscow ra sân tại Tallinn năm 1960. Ảnh: Gunnar Vaidla, Wikimedia Commons (CC0).
Thủ môn đầu tiên dám rời khỏi khung thành

Trước thời Yashin, thủ môn thường chỉ đứng trên vạch vôi và chờ bóng tới. Ông thì khác. Yashin chủ động lao ra cắt bóng, chỉ huy hàng thủ bằng giọng nói lớn và nhanh chóng ném bóng phát động tấn công. Ông cũng là một trong những người đầu tiên đấm bóng ra xa thay vì cố bắt dính trong tình huống khó. Những điều này ngày nay rất bình thường, nhưng khi đó lại được xem là liều lĩnh.
Ông luôn mặc bộ đồ màu đen, cộng với đôi tay dài tưởng như phủ kín khung thành, nên báo chí phương Tây gọi ông là “Nhện đen”. Nhiều người xem bóng đá hôm nay vẫn tìm lại các thước phim cũ để so sánh lối chơi thủ môn xưa và nay. Những ai quan tâm tới các nhận định và bảng tỷ lệ của bóng đá hiện đại có thể tham khảo trang kèo nhà cái, nhưng chỉ nên coi đó là thông tin bổ sung để hiểu trận đấu hơn.
Đỉnh cao cùng đội tuyển Liên Xô
Yashin là trụ cột của đội tuyển Liên Xô trong giai đoạn thành công nhất. Ông tham dự bốn kỳ World Cup, trong đó Liên Xô vào tới bán kết năm 1966 tại Anh. Không phải giải nào cũng suôn sẻ. Tại World Cup 1962, ông từng để lọt lưới một bàn thắng trực tiếp từ quả phạt góc trước Colombia, một kỷ niệm buồn mà báo chí khi ấy chỉ trích không ít.
Một số dấu mốc nổi bật của ông cùng đội tuyển:
| Thời điểm | Dấu mốc |
|---|---|
| Năm 1956 | Giành huy chương vàng Olympic tại Melbourne |
| Năm 1960 | Vô địch Cúp châu Âu đầu tiên, tiền thân của Euro |
| Năm 1963 | Nhận Quả bóng vàng, thủ môn duy nhất từng giành danh hiệu này |
| Năm 1966 | Cùng Liên Xô vào bán kết World Cup tại Anh |
Lev Yashin nằm sân sau một pha lọt lưới trong trận Liên Xô gặp Israel tại Ramat Gan. Ảnh: Moshe Pridan, Wikimedia Commons (Public domain).
Quả bóng vàng năm 1963 và bài học về sự bình tĩnh
Năm 1963, Yashin được tạp chí France Football trao Quả bóng vàng, vượt qua hàng loạt ngôi sao tấn công. Cùng năm đó, ông được mời tham dự trận đấu kỷ niệm 100 năm Liên đoàn bóng đá Anh tại Wembley trong màu áo đội tuyển thế giới và có màn trình diễn được khen ngợi. Ông từng nói niềm vui lớn nhất của thủ môn không phải là cứu thua, mà là thấy đối phương bực bội vì không thể ghi bàn.
Tinh thần bình tĩnh ấy cũng là điều người hâm mộ nên học khi theo dõi bóng đá. Ai thích đọc số liệu trước trận có thể tìm thêm trên keonhacai, miễn là giữ đúng tinh thần giải trí và không để cảm xúc chi phối. Một vài nguyên tắc đơn giản nên nhớ:
- Xem bóng và tra cứu thông tin như một thú vui, đặt giới hạn thời gian trước khi bắt đầu.
- Chỉ dùng khoản tiền nhỏ dành riêng cho giải trí, không dùng tiền sinh hoạt hay tiền vay.
- Giữ cái đầu lạnh, không cố gỡ sau một kết quả không như ý.
- Chỉ tham gia các hoạt động liên quan khi đã đủ 18 tuổi và tuân thủ pháp luật.
Những năm cuối đời và giải thưởng mang tên ông
Yashin chia tay sân cỏ vào đầu thập niên 1970 bằng một trận đấu tri ân lớn tại Moskva, với sự tham gia của nhiều ngôi sao quốc tế. Sau đó ông làm công tác quản lý tại Dynamo. Sức khỏe của ông suy giảm nhiều trong những năm cuối đời, ông phải cắt bỏ một chân và qua đời năm 1990 tại Moskva, khi mới ngoài 60 tuổi.
Di sản của ông vẫn hiện diện rõ ràng. FIFA đặt tên giải thủ môn hay nhất World Cup theo tên ông trong nhiều năm, còn France Football lập ra Giải thưởng Yashin dành cho thủ môn xuất sắc nhất thế giới. Hình ảnh Yashin bay người cản phá cũng được chọn làm áp phích chính thức của World Cup 2018 tại Nga, như một lời tri ân dành cho người đã nâng tầm vị trí thủ môn.
Kết luận
Từ cậu thiếu niên làm việc trong nhà máy thời chiến, Lev Yashin đã trở thành thủ môn được kính trọng bậc nhất lịch sử bóng đá. Ông không chỉ cản phá giỏi mà còn biến thủ môn thành người chỉ huy, người phát động tấn công đầu tiên của cả đội. Hơn nửa thế kỷ sau, chưa thủ môn nào khác chạm tay vào Quả bóng vàng, và điều đó đủ cho thấy tầm vóc của “Nhện đen” lớn tới mức nào.


