Những ngày gần đây, mạng xã hội và các nhóm chat sôi sục trước dòng thông báo hiện lên trên màn hình Zalo: người dùng phải chấp nhận điều khoản dịch vụ mới, bao gồm nội dung về xử lý và chia sẻ dữ liệu cá nhân, nếu không tài khoản có thể bị xóa sau một thời gian nhất định. Đối với hàng chục triệu người đang dùng Zalo để làm việc, kinh doanh, giữ liên lạc gia đình, cảnh báo “có thể mất tài khoản” không chỉ là một câu chữ pháp lý khô khan, mà là nguy cơ mất đi cả một phần đời sống số đã gắn bó nhiều năm. Từ chỗ âm thầm bấm “đồng ý” như một thói quen, lần này rất nhiều người dừng lại, đọc kỹ hơn và đặt câu hỏi: rốt cuộc dữ liệu cá nhân của mình đang được sử dụng thế nào, và mình thực sự có quyền lựa chọn đến đâu?
Làn sóng tranh cãi bùng lên xoay quanh điều kiện bị xem là “ép buộc”: hoặc đồng ý cho nền tảng xử lý, chia sẻ dữ liệu cá nhân, hoặc chấp nhận nguy cơ bị xóa tài khoản sau 45 ngày. Các chuyên gia pháp lý cho rằng cách đặt vấn đề “bấm chấp thuận hoặc bị xóa” đã chạm tới ranh giới của tính tự nguyện – nguyên tắc cốt lõi trong mọi quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Trong bối cảnh Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 nhấn mạnh quyền không đồng ý hoặc rút lại sự đồng ý của chủ thể dữ liệu, việc gắn quyền truy cập dịch vụ với nghĩa vụ phải mở rộng cửa cho xử lý dữ liệu đặt người dùng vào một thế khó: về lý thuyết có quyền từ chối, nhưng trên thực tế, từ chối đồng nghĩa với đánh mất công cụ liên lạc, kinh doanh, thậm chí là các bằng chứng giao dịch quan trọng đang lưu trên tài khoản.
Đáng chú ý, tranh cãi lần này không chỉ dừng ở mức “bức xúc trên mạng” mà đã chạm tới câu chuyện thực thi pháp luật và cân bằng quyền lực giữa nền tảng và người dùng. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân mới quy định rõ doanh nghiệp không thể tùy tiện dùng dữ liệu như một tài nguyên vô tận, mà phải chứng minh được cơ sở pháp lý, mục đích rõ ràng, hợp pháp, phù hợp với phạm vi đã thông báo. Đồng thời, người dùng có quyền yêu cầu xóa, chỉnh sửa, hạn chế xử lý dữ liệu cá nhân, và quyền này không thể bị vô hiệu hóa bằng một nút “tôi đồng ý” được đặt trong điều kiện bất lợi. Trong bối cảnh đó, việc điều khoản mới của Zalo gây dư luận mạnh đã khiến cơ quan quản lý cạnh tranh và bảo vệ người tiêu dùng nhanh chóng vào cuộc, mời đại diện nền tảng giải trình và rà soát lại các nội dung dễ gây hiểu lầm hoặc đi ngược tinh thần luật.
Ở chiều ngược lại, cũng có ý kiến cho rằng các nền tảng số, trong đó có Zalo, đứng trước áp lực rất lớn về chi phí vận hành, an ninh hệ thống, tuân thủ pháp lý trong và ngoài nước, nên buộc phải chuẩn hóa điều khoản sử dụng để có cơ sở xử lý dữ liệu, đối phó tấn công mạng, ngăn chặn lừa đảo, spam, nội dung độc hại. Dữ liệu người dùng, nếu được quản lý đúng chuẩn, là “nhiên liệu” giúp nền tảng tối ưu dịch vụ, cá nhân hóa trải nghiệm, phát hiện bất thường. Vấn đề, vì vậy, không nằm ở chỗ có được xử lý dữ liệu hay không, mà ở mức độ minh bạch, giới hạn sử dụng đến đâu, có chia sẻ cho bên thứ ba vì mục đích thương mại hay không, và người dùng có thật sự được nói “không” với những mục đích mà họ không thấy thoải mái. Khi niềm tin bị bào mòn, mọi giải thích kỹ thuật đều trở nên khó thuyết phục.
Làn sóng tranh cãi quanh điều khoản mới của Zalo vô tình trở thành “bài kiểm tra” đầu tiên cho Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân trong đời sống thực tế. Người dùng bắt đầu học cách đọc kỹ hơn các thông báo, mạnh dạn đặt câu hỏi, yêu cầu cơ quan chức năng làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp công nghệ. Các chuyên gia bảo mật khuyến nghị người dùng chủ động rà soát quyền riêng tư trong ứng dụng, hạn chế chia sẻ quá nhiều thông tin nhạy cảm, thường xuyên kiểm tra các quyền truy cập danh bạ, vị trí, bộ nhớ, đồng thời lưu trữ riêng những dữ liệu quan trọng để không bị lệ thuộc hoàn toàn vào một nền tảng. Về phía doanh nghiệp, nếu muốn giữ chân người dùng lâu dài, không chỉ cần tuân thủ đúng luật mà còn phải xây dựng niềm tin bằng thái độ tôn trọng dữ liệu cá nhân như một “quyền con người số” – thứ ngày càng trở nên quan trọng trong kỷ nguyên mọi dấu vết đều để lại trên môi trường trực tuyến.
